Njemački ne-univerzitetski naučni instituti: Asocijacija Leibniz i Institut Fraunhofer

Izvor: Leibniz Association

Njemačka za istraživače nudi niz mogućnosti i veliki broj instituta gdje mogu voditi svoja istraživanja. Ovo znači da, čak i kada se ugovor na određeno vrijeme – u sklopu određenog projekta ili doktorskog i postdoktorskog studija – završi, ti naučnici će moći naći mjesto negdje drugdje.

Asocijacija Leibniz je unija ne-univerzitetskih instituta, koja broji čak 95 institucija, a sektori interesovanja i djelovanja im variraju od prirodnih bazičnih, preko primijenjenih do humanističkih nauka. Osnovne četiri grupacije naučno-istraživačkih interesovanja Asocijacije Leibniz su grupe za svjetlost, materiju i informacije, zatim prirodne nauke, biodiverzitet i zdravlje, pa okoliš i održivi razvoje te kulturno naslijeđe i obrazovanje. Ima oko 20 000 zaposlenih, od čega je oko 10 000 naučnika. Ukupni godišnji iznos za finansiranje im iznosi oko 1.9 milijardi eura.

Iz ovoga se jasno vidi da u Njemačkoj čak i u onome što prelako možemo proglasiti tehnokratijom, društvene nauke ravnopravno pariraju prirodnim i primijenjenim naukama i nisu nimalo zapostavljene. Orijentalistika, studij o istočnoj i jugoistočnoj Evropi, pedagoški i andragoški studji, pa čak i ono što je kod nas zapostavljeno – naučni pristup pisanju udžbenika -  za sve ovo ima mjesta u Asocijaciji Leibniz.

Važnije od svega, Asocijacija Leibniz je zadužena za muzeologiju, odnosno njemački muzeji se nalaze pod naučno-istraživačkom „jurisdikcijom“ ove unije. Istorijski i prirodoslovni muzeji širom Njemačke, kao i instituti koji se bavi konzervacionom biologijom i zoo-vrtovi - svime time upravlja Asocijacija Leibniz. Recimo, čuveni prirodoslovni muzej u Bonnu, Muzej Alexander Koenig, jedna je  od organizacionih jedinica Asocijacije Leibniz. Ovo je jako značajno, s obzirom da to daje prioritet muzejima kao naučno-istraživačkim institucijama, što se kod nas pomalo zaboravlja. Zapravo, istraživanje i jeste primarna funkcija muzeja. Inače, sve organizacione jedinice Leibniza tijesno sarađuju sa univerzitetima.

Iako se na institutima ovog skupa centara ne možete zaposliti bez doktorata, kao odgovor na paralelno postojanje univerziteta i ne-univerzitetskih instituta, te kao konkurenciju društvu Max Planck, Leibniz nudi i „Leibniz campi“ i Leibniz graduate schools, gdje postoji čak 31 struktuiran doktorski program. Dakle, postoji način da osobe koje još nemaju doktorat postanu dijelom istraživačkih timova Asocijacije Leibniz. 85% doktoranata pri Asocijaciji Leibniz ima ugovore, te tako imaju i socijalnu i zdravstvenu sigurnost. 

Naime, u Njemačkoj se počinje prepoznavati problem prekarnog rada mladih istraživača koji, radeći na svojim tezama, ujedino i rade da institucijama, ali su njihova primanja pokrivena novcem iz projekata, i često nisu dovoljno za preživljavanje, a ti istraživači nemaju socijalno niti zdravstveno osiguranje. Ovakav status obeshrabruje i mnogi mladi već imaju problema sa depresijom usljed egzistencijalne nesigurnosti, pogotovo internacionalni studenti kojima situaciju dodatno pogoršava daljina doma.

Za one koje više zanima primijenjena oblast nauke, tu je Institut Fraunhofer, čija su glavna polja istraživanja energetika, okoliš, sigurnost i transport. Sastoji sa od 72 instituta i organizacione jedinice, od kojih su neke i van Evrope. Ima oko 25 000 zaposlenih, uglavnom inženjera i naučnika, a godišnji budžet ove institucije iznosi oko 2.3 milijarde eura. Ipak, za razliku od Društva Max Planck i Asocijacije Leibniz, Fraunhofer se nešto više mora oslanjati na investicije industrije jer dobijaju manje sredstava iz državnog proračuna.

Direktori instituta u sklopu Fraunhofer su ujedino i univerzitetski profesori, te je često slučaj da upravo oni biraju studente koji će se usavršavati na njihovim organizacionim jedinicima. Međutim, Fraunhofer ne želi da se ljudi, pa čak ni oni najbolji, predugo zadržavaju tu i ohrabruje se fluidnost institucije, stalna cirkulacija novih ljudi. 

Suštinski, niti na jednoj naučno- istraživačkoj instituciji u Njemačkoj se ne možete zaposliti „za stalno“, to jednostavno ne postoji i ljudi neprestano traže nove mogućnosti. Ipak, s obzirom na broj instituta, univerziteta te preduzeća koja se bace okolišem, robotikom, zdravstvom, energetikom – šanse za pronalazak novog posla su velike, ukoliko, naravno, pristajete da se selite.

Nažalost, ovo podsticanje nomadstva vrlo često se negativno odražava po broj žena u istraživanjima i industriji jer se žene češće odlučuju da ili da ostanu na jednom mjestu, i odbiju mogućnosti napretka, kako bi ne bi oštetile djecu ili, zbog nomadstva često ne zasnuju porodicu. Neprestano čuđenje zašto se smanjuje broj žena kako su pozicije sve više i bolje plaćene treba zamijeniti razumijevanje i podsticanje žena da ostanu u istraživanju. Max Planck, a i drugi instituti već pokušavaju stvoriti bolju atmosferu za rad žena time što organizuju vrtiće i druge aktivnosti pri institutima.

No, čak i sa ovim manama, Njemačka je zaista odlično mjesto za naučno-istraživački razvoj i karijeru u nauci.