Quantum of Science

Miševi kojima su presađeni embrionalni GABA-ergični neuroni brže zaboravljaju neugodna i zastrašujuća iskustva.  Gama-aminobuterna kiselina je inhibirajući neurotransmiter koji dovodi do hiperpolarizacije ili depolarizacije stanične membrane. Kod smanjene absorbcije GABA  dolazi do hipotonije mišića. GABA spada u aminokiseline, ali ne u one od kojih su građeni proteine: proteine grade alfa-aminoksieline, dok je GABA gama-aminokiselina. Pod alfa-aminokiselinema podrazumijevamo sve one aminokiseline kod kojih se amino (-NH2) grupa nalazi na istom atomu karbona na koji je vezana i karboksilna (-COOH) grupa. U GABA, amino-grupa se nalazi na trećem atomu karbona od onog na kojem je karboksilna grupa. Kod sisara, GABA je inhibitorni neurotransmiter, dok kod insekata ima i ekscitirajuće djelovanje. Vratimo se se GABA-ergičnim neuronima. U engleskom jeziku se koristi termin GABAergic neurons, a pošto su to oni neuroni koji proizvode gama-aminobuternu kis...

Jedan od plodova nauke o kojem nešto rjeđe razmišljamo u kontekstu nauke, jesu anti-aging kreme. Kako usporiti starenje i znakove starenja jedan je od zadataka nauke. Ova domena istraživanja se razvija veoma brzo - od filera za bore, raznih kozmetičkih preparata, dodataka prehrani pa sve do genskih terapija. Upravo su na Institutu Salk u Kaliforniji (Univerzitet Kalifornija La Jolla) naučnici razvijali jednu takvu terapiju, doduše, na miševima. I, pokazalo se kako je ona djelotvorna na miševima i u kulturi ljudskih stanica in vitro. Tim naučnika, predvođen uglednim španskim istraživačem  Juan Carlos Izpisua Belmonteom uspjeli   su reprogramirati stanice miševa  koji su imali progeriju, jedno nasljedno oboljenje koje se karakteriše ubrzanim starenjem stanica i cijelog organizma. Rad je objavljen početkom decembra 2016. u časopisu Cell, pod nazivom " In Vivo Amelioration of Age-Associated Hallmarks by Partial Reprogramming" . Naučnike veoma interesu...

John Bohannon, jedan od reportera magazina Science, projekat "Dance your PhD" Više od 150 časopisa koji se bave naukom je „palo“ na podvalu magazine Science , na lažnu vijest da je pronađen novi čudesni lijek, gotovo pa panacej, za rak.  Objavljeni „rad“, čije je autor bio potpisan kao „ Ocorrafoo Cobange ” sa “ Wassee Institute of Medicine ”( nepostoje ć i naučnik i nepostojeći institut ) je , da skratimo pri č u , govorio o tome kako je otkriveno da neka molekula iz nekog li š aja , koji raste na kamenu , inhibira rast ć elija raka . Uprkos očiglednim propustima i greškama u ovom radu, od 304 magazina kojima je rad poslan za objavljivanje, njih 157 je rad prihvatilo, 97 odbilo, dok su se ostali nećkali. Iza ove vrlo bolne šale, krije se John Bohannon, reporter Science magazina. On je nastojao pokazati i dokazati nedostatke tzv. „peer review“ i slobodnog pristupa naučnim radovima, koji se, nažalost, prečesto završavaju nekritički...

Ceres, izvor: NASA Prije mjesec dana, naučnici su objavili kako smatraju da Pluton krije oceanzaleđenog nitrogena ispod svoje površine . Ovaj ocean je mogući uzrok gravitacione anomalije Plutona. Brzo nakon rada o Plutonu, još jedan patuljasti planet pridružuje se „klubu“ planeta koje kriju ocean ispod površine. U pitanju je Ceres, najveći objekt u asteroidnom pojasu između Marsa i Jupitera. I ne samo da Ceres ima takav ocean, nego je taj ocean sačinjen od vode . Izvještaj o ovom značajnom otkriću objavljen je u časopisu Science 15. decembra ove godine, pod naslovom „ Extensive water ice within Ceres’aqueously altered regolith: Evidence from nuclear spectroscopy“ . Danas, Ceresova voda se nalazi ili u obliku leda i ispunjava šupljine duboko ispod njegove površine ili je „zaključana“ u obliku hidrida minerala. Međutim, prije nekoliko milijardi godina, toplina nastala pri formiranju Solarnog sistema bila je dovoljna da Ceres održi toplim na površini te je voda bila ...

T rudnoća uzrokuje dugoročne promjene u strukturi mozga i nervnih sinapsi. Štaviše, uzrokuje i odumiranje stanica sive mase u nekim dijelovima mozga. Tako je pokazala studija, objavljena  19. decembra 2016. u časopisu Nature Neuroscience , pod naslovom " Pregnancy leads to long-lasting changes in human brain structure" . Tim naučnika koji rade pri  Universitat Autonoma de  B arcelona je koristio tehniku magnetne rezonance (MRI) da bi skenirali mozak nekoliko skupina  dobrovoljaca: 25 žena koje nikad prije nisu bile trudne, a kojima su opet uradili MRI nakon trudnoće, 19 muškaraca koji su postali očevi po prvi put, 17 muškaraca koji nemaju djece te 20 žena koje nikada nisu bile trudne i nisu zatrudnile u toku istraživanja. Slike dobijene MRI tehnikom su kasnije upoređivane i korištene za mjerenje promjena u volumenu sive materije. Po terminom "siva materija" ili "siva masa" podrazumijevaju se nervne stanice, prezicnije, njihova ...

Jedan od simptoma našeg obrazovnog sistema je to da djecu i tinejdžere sa jedne strane zatrpavamo informacijama, a sa druge "štitimo" od relevantnih i modernih saznanja. Tako naši srednjoškolci nikada ne čuju za niz misaonih eksperimenata poput Maxwellovog demona,  Schrödingerove mačke ili Heisenbergovog mikroskopa. Nikada ne čuju za postojanje subatomskih čestica niti za Standardni model, kvantnu prepletenost, niti im se spomene Richard Feynman. Uopšte ne razlikuju kvantnu fiziku od teorije relativiteta, a postojanje razlika u ovim područjima je ono oko čega se lome naučna koplja danas. Čak ne znaju da ne postoji jedna, nego čak dvije teorije relativiteta. Šta još ne nauče? Princip kloniranja, reprogramirenje stanica, ne čuju nikad za epigenetiku, egzone, introne, splajsing, CRISPR. Niti za Human Genome Project. Je li to do njih? Nipošto. Djeci treba dati kvalitetan input da bi oni nešto nastavili tražiti. Kako će znati da potraže nešto na internetu, ak...

C. Bickel/G. Grullón/Science Translational Medicine Naučnici su možda pronašli terapiju za slučajeve trovanja karbon–monoksidom koja bi bila efikasnija od davanja kisika pacijentima kod kojih je konstatovano trovanje ovim plinom. Karbon-monoksid (ugljenmonoksid, ugljikov monoksid, ugljik (II) oksid, CO) na nekoliko načina djeluje negativno na organizam: vezuje se sa hemoglobinom, tačnije, sa strukturom unutar ovog proteina koju nazivamo hem, i to čvršće nego karbon-dioksid kojeg izdišemo, a također i djeluje na unutarstanične strukture, posebno mitohondije. Hemoglobin koji je na sebe vezao karbon-monoksid ne može vršiti transport kisika te u organizmu nastaje nestašica kisika. Dodatno, karbon-monoksid se vezuje i za protein mioglobin, što dovodi do poremećaja miokarda i disritmije srca. Lakša trovanja CO se manifestuju glavoboljom, mučninom i vrtoglavicom, dok se kod srednje teških trovanja javlja bol u grudima, otežano razmišljanje, zamagljen vid, ubrzan rad srca i dol...

Nauka je testiran, provjerljiv i organizovan skup znanja. Moguće je čak napraviti i malu lingvističku distinkciju između pojmova “znanost” i “nauka”, koja nije normativne prirode, pri čemu “znanost” predstavlja skup svih znanja, a “nauka” predstavlja znanja iz određene uže oblasti. Polje kojim se zanima etika jesu ideali, ponašanje, pitanje dobra i zla te posljedice nekog djelovanja. Kako je cjelokupna nauka vrsta djelovanja u cilju napretka civilizacije, ali, istovremeno, to djelovanje može imati vrlo nepredvidljive i nesagledive posljedice, to etika mora biti savjest nauke. Istorija obiluje primjerima postavljanja nekih vrsta etičkih standarda u znanosti. Sjetimo se samo Hipokratove zakletve, Majmonidove zakletve, u novijoj istoriji Russell-Einsteinovog Manifesta, dokumenta koji upozorava na opasnost od oružja masovne destrukcije, a koji je bio temeljni dokument osnivanja Pugwash-a u julu 1957. Paul Berg, američki biohemičar i profesor sa Univerziteta Stanford, bio...

Istraživači su razvili biohemijski način konvertovanja ugljen-dioksida u korisne organske molekule i to mnogo efektivniji od fotosinteze. Fiksacija tj. vezivanje neorganskog ugljika, u obliku ugljen-dioksida je reakcija koju diktira niz enzima (spojevi koji ubrzavaju hemijske reakcije u živim organizmima) i zapravo je lanac reakcija koji kao završnu tačku imaju stvaranje molekula glukoze. Ovaj enzimatski način vezivanja ugljika prisutnog u atmosferi se razvio kod biljaka, algi i nekih mikroorganizama kao što su cijanobakterije i neki protisti. Tim koji je predvodio Tobias Erb sa Instituta Max Planck u Marburgu je stvorio niz hemijski reakcija koristeći 17 redizajniranih enzima iz 9 različitih organizama. Glavni enzim kojeg biljke koriste u procesu fotosinteze vrlo sporo vrši fiksaciju atmosferskog ugljen-dioksida, međutim, kombinacija enzima koje su istraživači izolovali iz nekoliko vrsta bakterija, biljaka i ljudi te modificirali za potrebe istraživanja daje mnogo brž...

Prenatalna dijagostika koja se danas koristi u cilju utvrđivanja postojanja genetičkih poremećaja i abnormalnosti, naročito hromosomskih aberacija i mutacija na jednom genu, uključuje prilično invazivne tehnike uzimanja uzorka: amniocentezu i placentocentezu. Problem sa ovim načinima uzorkovanja nije samo njihova invazivnost, već i to što se mogu vršiti tek u nešto kasnijoj trudnoći. Amniocenteza se može raditi od 11. sedmice trudnoće, a optimalno je da se radi oko 16. sedmice dok se placentocenteza može raditi u drugom tromjesečju trudnoće. Međutim, studija objavljena u časopisu Science Translational Medicine pod naslovom „Fetal genome profiling at 5 weeks of gestation after noninvasive isolation of trophoblast cells from the endocervical canal“ sugerira da bi se uzorkovanje moglo raditi manje invazivnom tehnikom uzimanja brisa grlića meterice, testa koji je poznat pod nazivom Papa-test. Naučnici, predvođeni dr. Saschom Drewlom sa Wayne State University School of Medic...

Scaptia beyonceae Entomologija, nauka koja proučava baje (ili da budemo više naučni, insekte, odjeljak zglavkari/člankonošci) ima par zanimljivih taksonomskih momenata. Davanje imena vrstama je oduvijek bio inspirativan zadatak, ali postoje slučajevi kada su vrlo čudne Muze djelovale na tu inspiraciju. O jop neobičnih naziva u sistematici možete čitati ovdje i ovdje . U pećinama u Sloveniji živi jedna mala slijepa buba, potpuno bezopasna i ne previše ružna.  Pripada redu Coleoptera (tvrdokrilci) i porodici Carabidae (trčuljci). Kažu da se ove bube na crnom tržištu prodaje i 1000$ primjerak. Pitate se zašto? Latinski naziv ovog slijepog trčuljka je Anophthalmus hitleri , što bi značilo "bezoki Hitlerov (trčuljak)". Kao da nije dosta što je sirota buba ćorava, nego su je morali nazvati u čast malog brkatog. Ime joj je dao njemački kolekcionar Oscar Scheibel 1933. kada je od nekog slovenačkog biologa otkupio jedan primjerak ove, do tada neopisane vrste. Taj primjerak j...