Biološko naslijeđe Bosanaca i Hercegovaca

Genetičko naslijeđe Bosanaca i Hercegovaca

U istupima koji često pretenduju da zauzmu formu naučnih, pa sve do komentara anonimnih pojedinaca na internetskim portalima, mogu se danas naći svakojake interpretacije porijekla različitih naroda i grupa koje obitavaju u Bosni i Hercegovini i susjednim državama. Osim činjenice da je sadržaj takvih poruka često upravo zastrašujuće pseudonaučan, ne može se ne vidjeti paradoks u tome što stanovnici Bosne i Hercegovine ne znaju ništa ni o vlastitom posljednjem popisu, dakle o svojoj sadašnjosti, a kamoli o budućnosti. Statistika, disciplina koja ime duguje pojmu države, u Bosni i Hercegovini nema ulogu i vrijednost državotvorstva. Osmanska Porta je za vrijeme upravljanja ovim prostorom obavezu popisivanja stanovništva povjerila franjevcima na čiju redovničku pedantnost se moglo računati. Dolaskom Austrougarske monarhije rasplamsavaju se ne samo državnički interesi, već i naučna interesovanja za stanovništvo BiH te tako Sarajevo postaje i domaćin Prvog kongresa arheologa i antropologa 1894. godine.

Kasnije se antropološka istraživanja kod nas vrše uz dostojno učešće genetičara, u skladu sa savremenim trendovima. Genetika se na prostoru SFRJ u najvećoj mjeri razvija kao hibrid dvije sjajne tradicije, jedne koja potiče od Ronalda Fishera, i druge koju je uspostavio Theodosius Dobzhansky. Zamah klasičnih populaciono-genetičkih istraživanja u BiH dešava se krajem 60-ih i tokom 70-ih godina 20. stoljeća. U tada zajedničkom naučnom prostoru, Zagreb postaje mjesto osnivanja Evropskog antropološkog društva 1976. godine i već sljedeće godine domaćin Prvog evropskog kongresa antropologa.

No danas ipak prečesto svjedočimo tome kako populaciona genetika u rukama nedovoljno obrazovanih ljudi, a često iz motiva koji nemaju nikakve veze s potrebom za objektivnim naučnim saznanjem, postaje narodna genetika, folklorna genetika. Bez dovoljnog razumijevanja populacione genetike, na moderne nalaze u okvirima ove discipline, naročito one koji su danas opterećene kompleksnim računarskim analizama u mjeri kao nikad prije, naslanjaju se zagovornici ideja o porijeklu i „čistoti“ naroda i iz njih nastoje da „dokažu“ svoje vizije prošlosti, zapravo obično nacionalističke fantazije. Terminološki aparat genetike, najprominentnije biološke i antropološke discipline, nažalost u očima širih masa daje privid naučne potkrepljivosti i na račun ovih termina se publici „prošvercaju“ i obična pseudonaučna trabunjanja. Na genetičarima je da se bore protiv ovakvih zloupotreba spoznaja o populacijama koje nastanjuju određena geografska područja i koje su biološka datost te neizostavno miješanog genetičkog porijekla od populacija s kojima su se u prošlosti susretale. Tim prije zato što se te zloupotrebe vrše u svrhe promocije pseudoistorijskih ideja na tragovima raznoraznih političkih interesa.

Uvodno izlaganje na sesiji Asocijacije nezavisnih intelektualaca „Krug 99“ na temu Genetičko naslijeđe Bosanaca i Hercegovaca (nedjelja, 4.12.2016. u 11h, Ekonomski fakultet u Sarajevu) će održati prof. dr Damir Marjanović, genetičar, rektor International Burch University u Sarajevu.

Bojan Šošić, moderator sesije