Copernicus: najmanja i najkraća ozonska rupa u 35 godina te najtopliji oktobar

Izvor: Copernicus/European Commision

Ozonska rupa na antarktičkom ozonu  ove godine je najmanja u posljednjih 35 godina, i nestala je neuobičajeno rano, izvještavaju nas naučnici iz Službe za nadgledanje Zemljine atmosfere Copernicus (Copernicus Atmosphere Monitoring Service / CAMS), koji prate njenu aktivnost od avgusta. 

Ozonska rupa se trenutno smanjuje, a sada njena veličina iznosi oko polovine područja koje se obično vidi u ovo doba godine. Osim što je puno manja u odnosu na posljednje godine, rupa je izvan centra i pomaknula se s pola te je ranije nestala. 

To što se označava "ozonskom rupom" zapravo je smanjena koncentracija molekule O₃, ozona - alotropske modifikacije kisika, u gornjim slojevima atmosfera, a koja sprječava da opasne ultravioletne (UV) zrake dospiju u niže slojeve atmosfere.

Tipično, antarktička ozonska rupa počinje se formirati svake godine u avgustu, dostižući maksimalnu veličinu u oktobru, a konačno se ponovno zatvara u decembru, dok je ove godine to bilo u novembru.  

Podaci CAMS-a su pokazali da se ozonska rupa na Antarktiku počela formirati otprilike dvije sedmice ranije nego što se očekivalo. Od početka septembra, polarni vrtlog (hladni vazduh u stratosferi visoko iznad Zemljine atmosfere) koji osigurava uslove za stvaranje ozonske rupe bio je izmješten izvan središta i oslabljen iznenadnim stratosferskim zagrijavanjem. S temperaturama u gornjoj stratosferi koje se penju i do 40 stepeni iznad normalne, polarni vrtlog bio je nestabilniji od normalnog.

U 2019. godini hladni vazduh s niskim razinama ozona unutar polarnog vrtloga miješao se s toplijim, ozoniranijim vazduhom izvan vrtloga, koji je mogao razrijediti i deaktivirati dio hemikalija koje oštećuju ozon. 

Naučnici programa CAMS-a primijetili su da ozonska rupa za 2019. godinu ne raste tako brzo krajem avgusta kao prethodnih godina. "Iznenadno stratosfersko zagrijavanje iznad Antarktika dovelo je do manje stabilnog i toplijeg polarnog vrtloga nego inače, što je rezultovalo smanjenim oštećenjem ozona", objašnjava Antje Inness, jedan od naučnika sa CAMS. Zbog toga je ozonska rupa 2019. postala jedna od najmanjih od sredine 1980-ih i rezultovala je neobično kratkom sezonom ozonskih rupa.

Međutim, naučnici poručuju kako sve ovo ne predstavlja znak konačnog zacjeljivanja ozonskog omotača.

"Činjenice da je ozonska rupa 2019. bila izuzetno mala i da se rano zatvorila ne ukazuju na to da se ozonski omotač oporavlja brže nego što se očekivalo. Jednostavno, ilustruje vrlo veliku varijabilnost ozonskih rupa iz godine u godinu. Zacjeljivanje ozonskog omotača će trajati još nekoliko decenija, a međunarodni napori za nadgledanje ozona igraju ključnu ulogu u osiguravanju održavanja na pravom putu ", kaže Vincent-Henri Peuch, voditelj  CAMS.

Međutim, kako ne bismo bili preoptimistični, iz Copernicus nas upozoravaju kako je ovogodišnji oktobar bio najtopliji izmjeren:

-globalno, oktobar  je bio 0,69 ° C topliji od prosjeka oktobra u periodu od 1981-2010., 

-temperature su bile u velikoj mjeri iznadprosječne u velikim dijelovima Arktika.

-u Evropi su uglavnom bile iznadprosječne temperature, s izuzetkom većine sjevera i sjeverozapada kontinenta.

Sam CAMS program Evropske unije doprinosi međunarodnim naporima na očuvanju ozonskog omotača neprekidnim nadgledanjem i dostavljanjem visokokvalitetnih podataka o njegovom trenutnom stanju. Mjerenja sa satelita kombinuju se s kompjuterskim modelima atmosfere, na sličan način kao i vremenske prognoze. Nadziranje ozonske rupe je važno jer stratosferski ozonski omotač djeluje kao štit naše planete, štiteći cijeli život na Zemlji od potencijalno štetnog ultraviolentnog zračenja.

Tekst je u drugačijem obliku, prvi put objavljen u septembru 2019. na Glas Amerike.