Slučajevi domaćih mačaka, pasa i tigrova s COVID-19

U javnosti je veliku buru i zabrinutost izazvala vijest kako je tigrica iz zoo-vrta u Bronxu zaražena novim koronavirusom SARS-CoV-2 te da joj je infekciju prenio čuvar zoo vrta. Prije toga je zabilježen slučaj infekcije i kod jedne domaće mačke iz Belgije, ali se spominjao i nejasan slučaj infekcije kod jednog psa iz Hong Konga. U zoo-vrtu u Nebraski u novembru 2021. uginuli su izuzetno rijetki sniježni leopardi koji su imali COVID-19. Postavilo se pitanje kako je moguće da je virus tako brzo postao adaptiran na jednu drugu vrstu i znači li to da se mi možemo zaraziti od naših kućnih ljubimaca.

Jedna od prvih informacija o COVID-19, odnosno, virusu koji izaziva ovu respiratornu infekciju, bila je da je ne mogu prenositi kućni ljubimci i to je bilo jasno označeno na stranicama Svjetske zdravstvene organizacije. Naravno, ovdje bismo morali izuzeti hipotetičke slučajeve ako bi krzno ili šape kućnog ljubimca bile kontaminirane virusom, recimo ako je neko dodirivao životinju kontaminiranim rukama, ako je zaražena osoba kihnula u krzno životinje i slične slučajeve. Ipak, ne treba olako odbacivati informacije od tome kako ovaj novi virus može preći s naše na neku drugu vrstu. 

Koronavirusi napadaju i životinje

Grupa virusa koje zovemo „koronavirusi“ broji oko 40-tak članova, 7 od njih inficira ljude i to 4 su bezazlena, a  3 – SARS, MERS i SARS-CoV-2 predstavljaju ozbiljnu prijetnju po zdravlje ljudi. Ostali virusi iz ove porodice, Coronaviridae, poznati su veterinarskoj struci kao virusi koji uzrokuju određene bolesti pasa, mačaka i ptica, pa i drugih domaćih životinja.

„Kada se spominje infekcija mačke koronavirusom uglavnom se priča o infektivnom peritonitisu mačaka i infektivnom enteritisu mačaka. Feline coronavirus (FCoV) je vrlo sličan virusima koji uzrokuju zarazni gastroenteritis svinja, zarazni respiratorni koronavirus svinja, koronavirusni enterit pasa“, kaže veterinar Izet Kulenović.

Mačiji koronavirusi su vrlo specifični. „Postoje 2 vrlo slična biotipa FCoV koja uzrokuju dva oboljenja mačaka, a to su virusni infektivni peritonitis (FIPV) i enteritis mačaka uzrokovan korona virusom (FECV). Sve je više dokaza da je FIPV ustvari mutacija FECVa i da se radi o istom uzročniku različitog biološkog djelovanja. FIP je teško oboljenje sa često lošim ishodom dok FECV ima mnogo benigniji karakter“ , objašnjava Kulenović i dodaje kako kako vakcine za mačije koronaviruse postoje, ali njihova pouzdanost još uvijek nije najbolja. „Na našem tržištu koje je nažalost malo, vakcina nije registrirana. 

Vakcina za FIP se još uvek aktivno ispituje i radi se na poboljšanju njenoga kvaliteta. Za sada je njena pouzdanost 70 do 85 %“, naglašava Kulenović te dodaje kako se eksperimentalno se uspjelo zaraziti mačku koronavirusnim enteritisom pasa, ali i pse virusom infektivnog peritonitisa mačaka.

Sve ovo govori u prilog činjenici kako postoje određene sličnosti, pa i genetička „srodnost“ različitih koronavirusa. Koronavirusi mačaka i pasa se manje razliku od koronavirusa ljudi nego što se razlikuju virus humanih oblika gripe, poput H1N1 i novi humani koronavirus SARS-CoV-2. Postavlja se pitanje da li smo mi opasni za druge vrste i da li ove životinje mogu biti rezervoar virusa, naročito u slučajevima kada je vlasnik bio COVID-19 pozitivan.

Koronavirusna bolest pasa - canine coronavirus diesease, CCoV, izrazito je zarazna crijevna infekcija kod pasa, posebno štenaca. Pseći koronavirus obično je kratkotrajan, ali može uzrokovati znatnu nelagodu u trbuhu nekoliko dana kod zaraženih pasa. Nije isti kao SARS-CoV-2 i ne uzrokuje bolest kod ljudi. Ipak, pokazalo se da psi mogu dobiti COVID-19 od ljudi, najvjerovatnije zbog toga što virus se još nije adaptirao na jednog domaćina, ali naučnici za sada kažu kako se sa zaraženih pasa (koji nemaju neke simptome), ne može opet vratiti na ljude. 

Postoji i svinjski respiratorni koronavirus (Porcine Respiratory Coronavirus - PRCv), koji. za razliku od psećeg koronavirusa koji napada crijeva, napada pluća svinja, te je sličniji po tome SARS-CoV-2, kao i po načinu prenošenja - kapljično i aerosolom.

Kod slučajeva domaćih mačaka i tigrice iz zoo vrta, smatra se da su ove životinje bile izložene velikoj koncentraciji virusa, odnosno velikom broju virusnih čestica koje su predstavljale rizičan titar za „skok“ na drugu vrstu. U radu objavljenom u naučnom časopisu Science 8. aprila 2020, istraživano je da li su neke domaće životinje suspektabilne na infekciju COVID-19. Ispitivane su domaće mačke, psi, feretke i još neke životinje.

Nažalost, pronađeno je da se kod mačaka inokuliranih virusom SARS-CoV-2, virus može replicirati i pronađen je uzorcima tonzila i respiratornom traktu. Radilo se od dvije životinje starosti 6 i 9 mjeseci. Čak je potvrđeno da virus putem kapljica može prelaziti s jedne na drugu jedinku. Ovdje treba naglasiti da se radilo o malom uzorku, ali da je i to dovoljno da pruži dokaze kako su mačke suspektne na COVID-19. Isto se potvrdilo na feretkama, ali kod pasa, iako su bili inficirani, u uzorcima nisu pronađene čestice virusa koje su imale potencijal da inficiraju. Ovo bi značio da stanice pasa zapravo i nisu najbolji izbor virusu i da se tu ne može replicirati te da je aktivna infekcija kod pasa zanemariva.

Međutim, ostaje problem mačaka, pogotovo stoga što su one česti kućni ljubimci. Naučnici smatraju kako do infekcije novim koronavirusom kod mačaka dolazi usljed sličnosti ACE2 receptora ljudi i mačaka.  ACE2 receptori su „kapija“ virusa da uđe u ćelije. Prostorna konformacija ovih receptora na humanim i mačijim stanicama je slična i najplauzibilnije naučno objašnjenje ove pojave je da virus može koristiti i receptore ACE2 stanica mačaka kako bi ušao u ćelije.

„Važno je naglasiti da su u ovom istraživanju u časopisu Science životinje pokusno inficirane visokim virusnim dozama u uslovima koji nisu istoznačni prirodnom okruženju. Što se tiče prirodnih infekcija kućnih ljubimaca, sve dosadašnje pouzdano dokazane, zabilježene su isključivo u ljubimaca koji su boravili u kućanstvu s oboljelim ljudima i to ne dokazom infektivnog virusa, nego dijela virusnog genoma.“, objašnjava Kulenović te dodaje „Ono najvažnije, do danas ni u jednom slučaju nije dokazano da su kućni ljubimci bili izvor infekcije virusom SARS-CoV-2 za ljude, nego upravo obrnuto.“

U veterini nije nepoznato da ljudski virus pređe na životinje. „Zabilježenih slučajeva ima, ali mnogo češće se prate i kontroliraju bolesti koje imaju zoonotični karakter, te prelaze sa životinje na čovjeka. Npr. SARS, bjesnilo, H5N1, hemoragična groznica sa bubrežnim sindromom itd. Trenutno se javljaju velike promjene u epidemiologiji zoonoza i sve je veca potreba za suradnjom epidemiologa veterine i medicine u svrhu zaštite zdravlja ljudi, ali i životinja.“, zaključuje za kraj Kulenović.

Početni rezultati istraživanja prenosivosti SARS-CoV-2 na domaće životinje, naročito kućne ljubimce nikako ne bi smjeli biti „izgovor“ da neko izbaci kućnog ljubimca. Vjerovatnoća da nas mačka ili neka druga životinja zarazi, sada je gotovo ravna nuli, osim u slučaju da je zaista životinja tj. njeno krzno kontaminirana virusom iz kapljica pljuvačke koje dolaze od zaražene osobe. Mi smo veća opasnost po životinje, nego one po nas u slučaju COVID-19.

Ovaj tekst je prvi put objavljen u aprilu 2020. kao dio tekst za Glas Amerike. Za potrebe ovog teksta je nadopunjen pasusom o koronavirusima pasa i svinja.