Alhemija matičnih stanica

Image credit: dr Wenxiang Hu ( Shanghai Institutes for Biological Sciences) via Science/AAAS

Dva različita tima naučnika - jedan iz Šangaja, a drugi iz Pekinga - uspjeli su u uslovima in vitro (u petrijevki) iz stanica kože dobiti nervne stanice. 

To otkriće nije ni nešto novo ni nešto ekskluzivno - naučnici to rade već neko vrijeme, koristeći različite molekulske koktele raznih faktora rasta i jedninjenja koja djeluju kao signali, tako da ne treba padati u nesvijest nakon ove vijesti. Ipak, postoji jedna mala, čudna stvar zbog koje je ovo postičnuće u istraživanjima matičnih stanica zanimljiva stvar - dva tima su dobila iste rezultate, koristeći različite recepte.

Oba rada s objavljena u časopisu Cell Stem Cell, isti dan. Tim iz Šangaja je stanicama (humanim, da naglasim) kože dodao miks od sedam molekula, označen kao VCRFSGY (valproična kiselina, CHIR99021, Repsox, Forskolin, SP600125, GO6983 i Y-27632), dok je tim iz Pekinga radio na fibroblastima miša (stanice vezivnog tkiva) i molekulama I-BET151 (bromodomain inhibitor) te induktorom neurogeneze ISX9. U prevodu - tim iz Pekinga je pomoću prvog jedinjenja poremetio "program" razvoja stanica vezivnog tkiva, pa poslije na stanice koje se zbog toga nisu izdiferencirale u fibroblaste primijenio molekule koje na matične stanici djeluju tako da ih usmjere u pravcu diferenciranja u nervne stanice. Što se tiče eksperimenta tima iz Šangaja, oni su pomoću VCRF koktela "deprogramirali" stanice vezivnog tkiva čovjeka i dobili gomilu stanica koje niti su bili fibroblasti niti nervne stanice, pa su poslije dodali SGY kompleks koji je potakao te stanice na diferencijaciju u nervne stanice.

Ova "reprogramiranja" stanica su nešto za šta je dr Shinya Yamanaka 2012. dobio Nobelovu nagrada za fiziologiju i medicinu.Onda je njegovo otkriće da se se stanice mogu reprogramirati  i pretvarati iz jednog tipa stanica u druge napravilo pravu malu revoluciju u laboratorijama širom svijeta - praktično svi oni koji se bave matičnim stanicama pokušali su, poput drevnih alhemičara, da jedne stanice pretvore u druge pomoću nekih svojih receptura. Neki su u tome i pretjerali - mlada japanska naučnica Haruko Obokata sa Riken centra u Kobeu je krivotvorila svoje nalaze da je od odraslih stanica dobila matične (krivica dokazana 2014.). Ipak, dosta laboratorija je postiglo nezavidne rezultate - reprogramirane su stanice vezivnog tkiva u timus, pronađen način kako matične stanice pretvoriti u stanice koje proizvode insulin, dobivene stanice retine iz stanica kože i trista drugih čuda. Stanice kože su već jednom uspješno reprogramirane u funkcionalne nervne stanice (2014.).

Sve to je teoretski moguće jer sve stanice jednog organizma imaju isti nasljedni materijal, ali se različito diferenciraju zbog dejstva različitih faktora (molekula-faktora rasta, signalnih molekula, enzima, hormona i čega sve već ne) te neki dijelovi DNK ostaju "zaključani" a drugi "aktivni". Tako je, recimo, gen za sintezu insulina "zaključan" kod svih drugih tipova stanica, osim kod beta-stanica Langerhansovih ostrva u pankreasu, geni koji kontrolišu stvaranje proteina krvnog ugruška su aktivni samo kod trombocita itd. Ja se nadam da svima onima koji nisu biolozi ovo postaje trunku jasnije.

Ali, dobiti iste rezultate rezultate drugim putevima - to jeste zanimljivo zapažanje.

Druga zanimljiva stvar jeste vezana za prvi rad, tima iz Šangaja - "Direct Conversion of Normal and Alzheimer’s Disease Human Fibroblasts into Neuronal Cells by Small Molecules" jer su naučnici, osim fibroblasta zdravih ljudi,  koristili i fibroblaste ljudi oboljelih od Alzheimerove boleste i dobili nervne stanice koje su imale markere za početni stadij bolesti!

Poučena sam negativnim iskustvima nauke u oblasti matičnih stanica - tu ima dosta falsificiranja radova i rezultata, tako da uvijek sebi ostavim jedan prostor za skepsu (i inače, a naročito ovdje). Čekam reprodukciju ovih nalaza i nova otkrića.