GMO losos: prodato!

Genetički modificiran losos kompanije Aquabounty iz Massachusettsa će se konačno moći kupiti. I ne samo to - već je kupljen. 4. avgusta ove godina, Aquabounty je objavio kako je 4536 kg GM lososa prodato na otvorenom tržištu (berza ribe) klijentu iz Kanade. Cijena po funti (=0.45kg) iznosila je $5.30. Kompaniji koja je razvila ovog lososa trebalo je 25 godina istraživanja, razvoja, uzgoja te pravne borbe da bi se ovo dogodilo. GM losos je jedan od najkontroverznijih GMO produkata i imao je najteži put do komercijalne upotrebe, sve zbog vladajućeg nepovjerenja prema GMO i antinaučnog zgražavanja nad tehnologijom rekombinantne DNK. Anti-GMO kampanje su nepravedno označile ovog lososa kao "Frankenfish".

GMO losos raste brže od nemodificiranog i za otprilike 18 mjeseci dostiže merkantilnu veličinu. Naime, genetičke modifikacije omogućavaju kontinuiran rast lososa, tokom cijele godine, a ne samo u toku jednog perioda u godini. U suštini, obični atlantski losos raste samo par mjeseci dok je nešto toplije. Znači samo u tom periodu kasnog proljeća i ljeta bude aktivan gen koji sintetiše hormon rasta. U prevodu -  - atlantski losos sporo raste.

Radi se o atlantskom lososu Salmo salar, koji ima oko 40 000 gena. U GM lososa je ubačen gen koji reguliše sintezu hormona rasta iz jedne druge vrste lososa - iz pacifičkog Chinook lososa (Oncorhynchus tshawytscha). I ne samo to - u atlantskog lososa je ubačen gen-promotor iz jedne jeguljolike ribe, naučnog naziva Zoarces americanus, specifične po tome što živi u jako hladnim vodama istočne obale Kanade. Zbog toga što živi u takvim vodama, pretpostavili bismo da ova riba ima problema sa tjelesnom temperaturom jer su ribe hladnokrvni organizmi. Zoarces u krvi ima antifriz-protein, koji joj omogućava da preživi u vodi čija je temperatura blizu tačke smrzavanja. Međutim, sa ubačenim genom Chinook lososa i Zoarcesa, atlantski losos proizvodi mnogo veće količine hormona rasta i raste brže. Još bitnije - rast je ubrzan naročito u toku prve godine nakon izlijeganja, što omogućava da ovaj losos brže dostigne merkantilnu veličinu. GMO losos raste 11x brže nego nemodifikovani, a postaje polno zreo za manje od dvije godine. 

Naučnici su prvi put demonstrirali mogućnost stvaranja brzorastuće ribe 1989. godine. 2015. američka FDA je odobrila GMO lososa za konzumacija, a kanadski pandan ove organizacije je to učinio 6 mjeseci poslije. 

Neke okolišarske organizacije, poput The Center for Food safety su tužile američku FDA zbog spomenute odluke i naglašavaju da FDA nema ingerencije nad GMO te da je ova vrsta lososa potencijalno opasna po okoliš. Naime, teoretski bi moglo doći do ukrštanja sa divljim tipom lososa. Međutim, treba naglasiti da se ovaj losos uzgaja u tankerima, specijalnim bazenima te da su jedinke sterilne.

Ovaj losos bi čak mogao biti dobar za privredu - naime, moguće ga je uzgajati čak i u blizini gradova te bi to moglo oživjeti ribogojstvo u SAD i Kanadi. Također, zbog toga što se uzgaja u specijalnim tankerima, ovaj losos dolazi u dodir sa manje patogena i parazita.