Lulu i Nana: prve "dizajnirane bebe"?

He Jiankui

Ovaj tekst je prvobitno objavljen na Glasu Amerike 26. novembra 2018.

Pojavio se video u kojem kineski naučnik He Jiankui, školovan u SAD, a trenutno univerzitetski profesor u Kini, tvrdi kako je metodom editovanja genoma CRISPR-Cas9 izmijenio jedan jedini gen kod nedavno rođenih bliznakinja. Ako je ovo tačno, ovo bi bile prve genetički modifikovane tj. „dizajnirane“ bebe.

Iz Kine je stigla vijest da je urađeno editovanje i vijabilnih ljudskih embrija te da su rođene bliznakinje koji su genetički modifikovane – praktično, prve „dizajnirane“ bebe na svijetu. Kineski zdravstveni i medicinski etički autoriteti su u ponedjeljak započeli istragu oko Youtube videa jednog kineskog naučnika koji tvrdi da je ranije ovog mjeseca izmijenio gene ovih djevojčica,  rođenih nešto ranije ovog mjeseca i to tako da su otporne na HIV.

Kuriozitet ovog događaja je to što dokazi nisu objavljeni u naučnom radu, nego u izjavi preko YT videa, što možda ide u prilog hipotezi da je ovo dizanje prašine i da su same tvrdnje o editovanju vrlo sumnjive.

He Jiankui, naučnik koji stoji iza ovoga, kaže da će uskoro objaviti naučni rad i dati u javnost podatke o editovanju i metodi rada. Iz Južnog univerziteta za nauku i tehnologiju u gradu Shenzhen kažu da nisu imali informacije o tome šta He Jiankui, inače profesor na ovom univerzitetu, radi, jer je on bio na neplaćenom dopustu od februara.

Bliznakinje – koje u videu He Jiankui zove Lulu i Nana – rođene su prije četiri sedmice i sa roditeljima su. Više o identitetu roditelja i blizanki se ne zna, osim činjenice da je otac djevojčica HIV pozitivan. Navodno, radi se o alternaciji samo jednog gena, te je ovo bilo dovoljno da djevojčicama pruži zaštitu protiv virusa, što je također dubiozna tvrdnja. Radi se o CCR5 genu koji kodira jedan membranski protein T stanica. HIV, virus koji uzrokuje SIDA/AIDS koristi upravo ovaj protein da inficira stanice imunog odgovora. He Jiankui tvrdi kako će editovanje ovog gena kod embriona spriječiti buduće infekcije HIV-om ovih djevojčica i cilj mu je genskim inženjerstvom stvoriti doživotnu zaštitu od HIV-a.

Ipak, ako se ispostavi da je ovo tačno, radi se o velikom koraku u genskoj terapiji, naročito terapiji CRISPR-om. Naime, iako je ova tehnologija isijecanja mutacije i umetanja „zdrave“ nemutirane sekvence veoma precizna, događa se da CRISPR sistem napravi i nepredvidivu štetu na nekim drugim dijelovima genoma. Zbog toga, ali i zbog bioetičkih ograda, u većini laboratorija nije dozvoljeno editovanje ljudskih embrija ovom niti bilo kojom drugom tehnologijom. U onim laboratorijama u kojima je dozvoljen ovaj tip rada na ljudskim embrijima, embriji se čuvaju samo do 14. dana razvoja.